System informacji wizualnej, oznakowanie, wayfinding — osiem nazw jednej rzeczy

Wayfinding to proces, w którym człowiek odnajduje drogę: czyta przestrzeń, podejmuje decyzje na rozwidleniach, potwierdza kierunek i buduje mapę myślową budynku. Dzieje się w użytkowniku, nie na nośniku. Dlatego projektuje się go, planując punkty decyzyjne i pola widzenia, zanim powstanie pierwszy znak.

Wayshowing to odpowiednik wayfindingu po stronie projektowej. Duński projektant Per Mollerup zaproponował ten podział, żeby oddzielić czynność użytkownika od czynności projektanta: użytkownik uprawia wayfinding, projektant — wayshowing. W praktyce wayshowing obejmuje decyzje o tym, co, gdzie i w jakiej kolejności pokazać.

Signage, po polsku oznakowanie, to fizyczna część systemu: znaki, nośniki, mocowania, materiały i sposób produkcji. Powstaje na końcu, jako odpowiedź na wcześniej ustaloną logikę tras. Sam znak nie rozwiązuje problemu orientacji, jeśli trasa została zaplanowana źle — a dokładanie kolejnych znaków zwykle pogarsza czytelność zamiast ją poprawiać.

Najpowszechniejsza polska nazwa całości: logika prowadzenia, program komunikatów, typografia, piktogramy i nośniki jako jeden spójny zestaw. W dokumentacji przetargowej pojawia się częściej niż „wayfinding”. Skrótu SIW warto używać ostrożnie, bo w kontekście zamówień publicznych myli się z SIWZ, czyli Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia. Zobacz, jak wygląda projektowanie systemu informacji wizualnej jako zakres opracowań.

Kładzie nacisk na efekt, a nie na środki: chodzi o zdolność użytkownika do zorientowania się w budynku lub na terenie. Zakres pokrywa się z systemem informacji wizualnej. Spotykana zwłaszcza w szpitalach, urzędach, na uczelniach i w obiektach transportowych, gdzie orientacja bywa kwestią bezpieczeństwa.

Znaki prowadzące do celu: strzałki i listy kierunkowe na skrzyżowaniach tras. To jeden z pięciu typów komunikatu w systemie, obok identyfikacyjnych (co to za miejsce), informacyjnych (co tu można zrobić), regulaminowych i bezpieczeństwa. Zamówienie samego oznakowania kierunkowego zwykle oznacza, że pozostałe cztery typy powstaną później i bez wspólnej logiki.

Oba określenia kładą nacisk na to, jak treść wygląda: typografia, piktogramy, kolor, kontrast, format. Bywają używane zamiennie z nazwą całego systemu, choć opisują wyłącznie warstwę prezentacji — bez analizy tras, programu komunikatów i doboru nośników. To rozróżnienie bywa kosztowne: projekt graficzny bez logiki prowadzenia wygląda dobrze i nie działa.

Nazwa używana potocznie, znaczeniowo bliska systemowi orientacji przestrzennej. Pojawia się w zapytaniach, artykułach branżowych i briefach marketingowych. W dokumentacji technicznej rzadsza, ale w rozmowie z inwestorem zrozumiała od razu.

Space branding bywa wrzucany do tej samej listy, ale opisuje co innego: budowanie tożsamości marki w przestrzeni — atmosferę, materiały, komunikaty wizerunkowe. Może korzystać z tych samych nośników co system nawigacji, jednak jego celem jest wrażenie, a nie orientacja. W jednym projekcie obie warstwy potrafią się wspierać, ale wyceniane i projektowane są osobno.

Jeśli przygotowujesz zapytanie, najbezpieczniejsze są system informacji wizualnej lub system orientacji przestrzennej — obejmują pełen zakres: analizę tras, program komunikatów, projekt nośników i dokumentację wykonawczą. Słowo „oznakowanie” użyte samodzielnie zawęża rozmowę do samych znaków, przez co oferty stają się nieporównywalne: jeden wykonawca wyceni projekt systemu, drugi — produkcję tablic.